korelativo

El Vikivortaro
Salti al navigilo Salti al serĉilo

Esperanto[redakti]

Wikipedia-logo-v2-eo.svgVikipedio enhavas artikolon pri: Korelativo

Open book 01.svg Substantivo[redakti]

Kazo Ununombro Plurnombro
Nominativo korelativo korelativoj
Akuzativo korelativon korelativojn

Flag of Esperanto.svgSignifoj
[redakti]

Korelativo, ankaŭ nomita tabelvorto, estas unu el pluraj gramatikaj vortoj, -- pronomoj kaj adverboj, -- kiuj interrilatas per iliaj sencoj.
Nuvola apps tree.svgDerivaĵoj
korelativaro
Wikiquote-logo.svgEkzemploj
La korelativoj estas jenaj:
Tabelo da korelativoj
Pronomo
substantiva
Pronomo
epiteta
Adjektivo
de kvalito
Adverbo
de loko
Adverbo
de tempo
Pronomo
de kvanto
Adverbo
de kaŭzo
Adverbo
de maniero
Pronomo
poseda
Demanda kio kiu kia kie kiam kiom kial kiel kies
Relativa
Montra tio tiu tia tie tiam tiom tial tiel ties
Nedefina io iu ia ie iam iom ial iel ies
Nea nedefina nenio neniu nenia nenie neniam neniom nenial neniel nenies
Nedefina kolektiva ĉio ĉiu ĉia ĉie ĉiam ĉiom ĉial ĉiel ĉies
Nedifina disdivida

Oni fojfoje vidas ankaŭ la neologismajn tabelformojn aliu, aliom, aliam, alial, aliel, alies, sed la formoj alia, alie de la Fundamento ne konkordas ĉe la tabelo.

Nuvola kdict glass.svgDeveno
Troviĝas kvin antaŭelementoj kaj naŭ postelementoj. Sed tiuj ne estas vorteroj. Ekz-e, la kolektiva elemento ĉi- havas neniun parencon kun la sampronunca vorteto ĉi. Simile, tia kaj tie ne sekvas la sencojn de alia kaj alie. La reguloj por formi la tabelvortoj estas facilaj memori, sed ili staras aparte de la resto de la gramatiko de la lingvo.
  • ki- venas de la latinidaj kaj slavaj lingvoj, ekz-e itala chi (/ki/) 'kiu', come 'kiel', quando 'kiam'; franca qui (/ki/) 'kiu', quoi 'kio', quand (/kã/) 'kiam', sed ankaŭ pola k rusa kto 'kiu', rusa kak 'kiel', kogda 'kiam'.
  • ti- similas al ekz-e itala tale 'tia', franca tel 'tia', pola k rusa to 'tio', tam 'tie', kaj germana das 'tio', da 'tie', dann 'tiam'
  • neni- simile al itala nessuno 'neniu', niente 'nenio', rusa k pola serioj je nikt-, germana niemand 'neniu', nichts 'nenio', nie 'neniam', angla none 'neniu, neniom, never 'neniam'.
  • ĉi- estas evidente el la itala, de ciascun (/ĉaskun/) 'ĉiu', eble ankaŭ de la franca chaque 'ĉiu'.
  • i- estas ikoneca retrodeveno, per forlaso de la konsonanton por forlaso de difina senco

Por la finaj elementoj,

  • -u el la italaj -uno, -una, francaj -un, -une
  • -es el la germana -es
  • -am. Eblaj fontoj estas germana dann 'tiam', franca quand 'kiam', ktp. Ŝanĝo de -n al -m por eviti konfuzon kun la akuzativo.
  • -om eble de itala quanto 'kiom', tanto 'tiom'. Ŝanĝo de -n al -m por eviti konfuzon kun la akuzativo.
  • -al eble venas de la dua silabo (-halb) de la germanaj vortoj weshalb (= kial) kaj deshalb (= tial) kun la faciligo lb -> l pro prononcokialo, sed iuj havas aliajn opiniojn.[1]
  • -el, eble el la franca tel
Icon river source.svgFontoj kaj citaĵoj
  1. Etimologia Vortaro de Esperanto, Volumo 5: S - Z (Ebbe Vilborg 2001), p. 146: eble Latina qua re (= pro kiu afero) kun konsonantoŝanĝo r > l aŭ eble varianto de -il- kun la vokalo a de kaŭzo aŭ eble de Latina causalis, Franca/Hispana/Portugala causal, Itala causale, Germana kausal, Rusa kauzal'nyj. Kp. Litova kodėl.