ŝtato

El Vikivortaro
Iri al: navigado, serĉi
  • ŝtat/o

1 Ⓜ Tuto de la trud- k pun-fortoj k sociorganoj, kiuj certigas al la ekonomie superanta klaso regadon super la aliaj: la komunistaj partioj teorie celis la malaperon de la ŝtato, sed praktike ĝin senlime plifortigis. 2 👥 Politika formo de organizita socio en limdifinita teritorio, kies registaro havas super la tiea loĝantaro regantan, leĝodonan, jurisdikcian k administracian povon: estas eterna konflikto inter la rajtoj de la ŝtato k tiuj de la individuo; la kvereloj inter la ŝtato k la eklezio; liberalisma, totalisma, socialema ŝtato. ☞ demokratio, diktaturo, monarkio, respubliko. Rim. Ŝtato (politika formo k ties organoj) ne inkluzivas la konceptojn «teritorio», «loĝantaro», «ekonomio» kc. Por aludi ĝenerale ĉion, kio koncernas suverenan landon, oni, laŭ la Z-a modelo, uzu la terminon regno. 3 Σ Konstituanta parto de iuj federaciaj regnoj, kiaj ekz. Aŭstralio, Brazilo, Hindio, Meksiko k.a.: Unuiĝintaj Ŝtatoj de Nord-Ameriko (Usono) (☞ lando 5); 4 (evi) Iu teritorio sub komuna reganto (☞ regno): ♜ la Ŝtato(j) de la Eklezio aŭ Pontifika(j) Ŝtato(j) (la Italiaj teritorioj sub regado de la papo, 756-1870). Ŝtatoj (evi) = Statoj. ŝtata 1 Apartenanta al la ŝtato, administrata de ĝi: ŝtataj entreprenoj, fervojoj; ŝtata religio; la ŝtataj financoj; ŝtata banko; la ŝtataj aferojB; ŝtataj ekzamenoj. 2 Koncernanta la ŝtaton, rilata al la ŝtato: ŝtataj sekretojB; fari al Herhor proceson pri ŝtata perfidoB; la ŝtata racio; ŝtata perfortaĵo (ŝtatrenverso). ŝtatano (evi) = regnano, civitano. ŝtataneco. Leĝa aparteneco al iu ŝtato. ☞ civitaneco, nacieco. ŝtatestro. Regnestro. ŝtatigi. Fari, ke io apartenu al la ŝtato aŭ estu administrata de ĝi: ŝtatigi la fontojn de energio, minojn, elektrofabrikojn ks; ŝtatigita ekonomio. ŝtatismo. Politika sistemo, en kiu la ŝtato senpere intervenas en la ekonomion de la lando. ŝtatisto. Homo sperta en la regado de la ŝtataj aferoj. ☞ politikisto. interŝtata. Koncernanta la rilatojn inter ŝtatoj. malŝtatigi (tr) Fari, ke io ne plu apartenu al la ŝtato aŭ ne plu estu administrata de ĝi: la konservativa brita registaro malŝtatigis la ŝtalindustrion; la malŝtatigo de la Eklezio estas signo de progreso. senŝtatulo. Homo, kiun la ŝtato senigis je ŝtataneco, k kiu ne povis akiri alian de alia ŝtato. bufroŝtato = bufroregno.